STRONA GŁÓWNA
 Wiadomości o GCI
 Zasięg działania
 Wydarzenia
 Dla pracodawców
 GCI na Mazowszu
 Kursy i szkolenia
 Dla studenta
 O bezrobociu słów kilka...
 Praca w Internecie
 Przedsiębiorczość
 Fundusze na działalność
.gospodarczą

 Niepełnosprawni w pracy
 Linki
  • Przedsiębiorczość

    Z dniem 1 stycznia 2001 weszła w życie ustawa Prawo działalności gospodarczej, która wprowadza istotne zmiany przy określeniu podmiotów mogących prowadzić działalność gospodarczą i występować jako pracodawca (Dz. U. Nr 101, poz.1178 z późn. zm.). W rozumieniu tej ustawy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i ekspolatacja zasobów naturalnych, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

    Przedsiębiorcą jest:

    • osoba fizyczna

    • osoba prawna

    • nie mająca osobowości prawnej spółka prawa handlowego, która zawodowo, we własnym imieniu podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą

    • za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanych przez nich działalności gospodarczej.


    Osoba prawna - osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną. Osobowość prawną nabywają jednostki organizacyjne w drodze aktu właściwego organu państwowego, koncesji czy wpisu do odpowiedniego rejestru. Osobowość prawną przyznaną szczególnymi przepisami posiadają m.in. przedsiębiorstwa państwowe, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, spółdzielnie czy fundacje. Osobami prawnymi nie są szkoły, jednostki wojskowe, urzędy państwowe czy gminne, osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą

    Spółki handlowe, czyli spółki od jawnej do akcyjnej, mają obowiązek rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). Działalność osoby fizycznej do końca 2003 roku rejestruje się w urzędzie gminy, dopiero od 1 stycznia 2004 roku wszyscy przedsiębiorcy będą mieli obowiązek rejestracji w KRS.

    Prowadzenie niektórych rodzajów działalności wymaga uzyskania zezwolenia lub koncesji, regulują to przepisy Prawa działalności gospodarczej i innych ustaw, które wymagają różnego rodzaju pozwoleń, upoważnień, zgód i licencji.

    Koncesji wymaga wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie:

    • poszukiwania i rozpoznawania złóż kopalin, wydobywania kopalin ze złóż, bezzbiornikowego magzynowania substancji oraz składowania odpadów w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych

    • wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojkowym lub policyjnym

    • wytwarzania, przetwarzania, magazynowania, przesyłania, dystrybucji i obrotu paliwami i energią

    • ochrony osób i mienia

    • transportu lotniczego oraz wykonywania innych usług lotniczych

    • budowy i eksploatacji autostrad płatnych

    • zarządzania liniami kolejowymi oraz wykonywanie przewozów kolejowych

    • rozpowszechniania programów radiowych i telewizyjnych.

    Zezwolenia wymaga pozostała działalność gospodarcza podlegająca koncesjonowaniu na podstawie:

    • ustawy o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu

    • ustawy o łączności

    • ustawy o środkach farmaceutycznych, materiałach medycznych, aptekach, hurtowniach i Inspekcji Farmaceutycznej

    • ustawie o ochronie roślin uprawnych

    • Prawa łowieckiego

    • ustawy o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich oraz obrocie tymi wyrobami

    • ustawy o administrowaniu obrotem z zagranicą towarami i usługami oraz o obrocie specjalnym.

    Pojęcia przydatne przy zakładaniu własnej firmy:

    REGON - numer identyfikacji statystycznej, jest zakodowanym systemem informacji o nazwie firmy, adresie, rodzaju prowadzonej działalności, formie prawno-organizacyjnej, rodzaju własności i sposobie finansowania. Ten numer będzie towarzyszyć Twojej firmie do końca jej istnienia - zmienić go musisz tylko wtedy, gdy zmienisz podstawowy profil działalności. Wraz z REGON-em otrzymasz też określenie Twojej działalności podstawowej i drugorzędnej wg polskiej (PKD) i europejskiej (EKD) klasyfikacji działalności. Z chwilą uzyskania numeru REGON musisz się nim posługiwać we wszystkich dokumentach związanych z wykorzystywaniem zobowiązań podatkowych oraz niepodatkowych (np. czynszu lub dzierżawy płaconej gminie). Musisz go także używać na wszelkich oficjalnych drukach firmowych, ofertach a także umieścić na pieczątce firmowej.

    NIP - wszystkie osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne nie posiadające organizacji prawnej, podlegają obowiązkowi ewidencji podatkowej i otrzymują numer identyfikacji podatkowej (NIP). Jest on nadawany tylko raz i dożywotnio - w przypadku osób prawnych i spółek cywilnych oznacza to, że do czasu ich likwidacji. W firmach jednoosobowych NIP osobisty jest tożsamy z NIP-em firmy.
    Tak samo jak z REGON-em, z chwilą uzyskania NIP musisz się nim posługiwać we wszystkich dokumentach związanych z wykorzystywaniem zobowiązań podatkowych oraz niepodatkowych oraz musisz go także używać na wszelkich oficjalnych drukach firmowych, ofertach a także umieścić na pieczątce firmowej.

    VAT - podatek od towarów i usług; obowiązek płacenia tego podatku spoczywa na osobach fizycznych, prawnych oraz jednostkach organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, sprzedających w ciągu roku towary i usługi o wartości przekraczającej określoną przepisami kwotę (waloryzowaną co roku w związku z inflacją). W tym roku jest to kwota 10 tysięcy EURO (czyli 38 500 złotych).
    Część firm jet zwolniona z VAT-u. Obejmuje to sprzedających towary i wykonujących usługi wymienione w załączniku nr 2 ustawy o VAT (ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym z 08.01.1993 r.) oraz nowe firmy, których przewidywany obrót nie przekroczy wartości 10 tysięcy EURO lub proporcjonalnie mniej, jeśli firma rozpocznie działalność w trakcie roku. Składając dokumenty w Urzędzie Skarbowym musisz określić przewidywany tegoroczny obrót Twojej firmy. Jeżeli przysługuje Ci zwolnienie z VAT to w Urzędzie składasz oświadczenie o wyborze zwolnienia lub rezygnacji z niego. Jednak po takiej rezygnacji nigdy już nie możesz wrócić do zwolnienia z podatku VAT, niezależnie od wielkości obrotu w latach następnych.
    Jeżeli zrezygnowałeś ze zwolnienia z podatku VAT lub takie zwolnienie Ci nie przysługuje, rejestrujesz się jako płatnik podatku VAT, rejestracja taka kosztuje w chwili obecnej 152 zł.

    Obowiązkową czynnością, ponawianą co rok w terminie do 20 stycznia jest powiadomienie urzędu skarbowego właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania, o wyborze formy opodatkowania na ten rok.
    W ciągu 7 dni od daty rozpoczęcia działalności masz obowiązek zgłoszenia się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Od 1 sierpnia 2001 roku wszyscy przedsiębiorcy dokonujący wpłat składek ZUS-owskich zobowiązani zostali do dokonywania rozliczeń w formie bezgotówkowej.
    W przypadku osób fizycznych prowadzących działalność indywidualną ubezpieczenia społeczne (czyli emerytalne, rentowe i wypadkowe) oraz składki na Fundusz Pracy są obowiązkowe dlatego muszą one płacić składki od podstawy wynoszącej przynajmniej 60% przeciętnego wynagrodzenia. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne.
    Dokumenty do ZUS można pzrekazywać w formie elektronicznej wykorzystując program PŁATNIK i PŁATNIK przekaz elektroniczny. Więcej informacji na ten temat oraz wszystkie potrzebne formularze, przepisy i informacje prawne można znaleźć pod adresem
    http://www.zus.gov.pl

    Biznes plan

    Biznes plan pozwala opisać swój pomysł, ujawnia jego słabe i mocne strony, sprawdza jego realność, pozwala także zorientować się gdzie jesteś, dokąd zmierzasz, jak tam masz dotrzeć i osiągnąć wyznaczony sobie cel. Biznes plan jest również sposobem prezentacji swojego pomysłu na biznes i przekonania inwestorów o zasadności zainwestowania w niego kapitałów. Żaden bank ani inna poważna instytucja finansowa nie udzielą pożyczki lub kredytu bez konkretnego planu działania i jego kosztów. Dlatego przy pisaniu biznes planu warto skorzystać z pomocy wyspecjalizowanych w tym zakresie instytucji - ich adresy znajdziesz tutaj.

    Dobry biznes plan to:

    • mało liczb - rzeczywistość jest nieprzewidywalna dlatego nie warto opisywać jej liczbowo miesiąc po miesiącu; wystarczy stworzyć model pokazujący, że jesteś świadomy podstawowych zależności ekonomicznych dotyczących Twojego biznesu

    • dużo informacji o sobie czyli o ludziach tworzących ten biznes - musisz udowodnić, że jesteście kompetentni i możecie zatrudnić kompetentnych pracowników

    • świadomość środowiska w jakim firma będzie funkcjonować i związanych z nim szans, zagrożeń i ryzyka.

    Idealny biznes powinien charakteryzować się:

    • zespołem doświadczonych i utalentowanych ludzi, którzy już wcześniej pracowali ze sobą nad podobnymi projektami

    • produktem, który daje szanse rozwoju i uzyskania trwałej przewagi konkurencyjnej na rynku z wykorzystaniem unikalnych kompetencji firmy

    • przyrostem wartości, którą łatwo daje się odprowadzić z firmy

    • pozytywnym środowiskiem makroekonomicznym dla rozwoju firmy

    Przedsiębiorstwa spełniające wszystkie te kryteria praktycznie nie istnieją dlatego musisz w swoim biznes planie przynajmniej w niektórych punktach zbliżyć się do ideału.

    Biznes plan powinien zawierać:

    1. Streszczenie przedsięwzięcia:

    • dane o przedsiębiorstwie (nazwa, adres, telefon, REGON, rodzaj działalności)

    • historia przedsiębiorstwa (forma prawna, kapitał założycielski, data rozpoczęcia działalności, krótki jej opis, dotychczasowe osiągnięcia)

    • informacje o właścicielach firmy (co umieją założyciele, jakie jest ich wykształcenie, doświadczenie zawodowe także we wspólnym prowadzeniu interesów, czy mają doświadczenie w prowadzeniu podobnych przedsięwzięć).

    2. Opis przedsięwzięcia:

    • czego dotyczy

    • obecny stan zaawansowania organizacyjnego i inwestycyjnego

    • obecna i przewidywana struktura zatrudnienia

    3. Dane dotyczące produktów i usług:

    • krótki opis produktu lub usługi (główne cechy i zalety, co je różni od oferowanych przez konkurencję)

    • kim są Twoi konkurenci, ich główne atuty i słabości

    • źródła finansowania: samofinansowanie, zapotrzebowanie na kapitał zewnętrzny

    4. Ocenę rynku:

    • główni odbiorcy produktu (w %), formy rozliczeń

    • główni dostawcy surowców i towarów (lokalizacje i skale dostaw, formy rozliczeń)

    • posiadane umowy z dostawcami, odbiorcami, zamówienia, listy intencyjne

    • przewidywana skala rynku, tendencje jego rozwoju

    • podstawowe elementy marketingu stosowane przez przedsiębiorstwo.

    5. Dane dotyczące kredytu i sposoby jego wykorzystania:

    • wysokość kredytu, okres jego spłaty, forma (gotówka, bezgotówkowo) proponowany rodzaj spłaty, karencja

    • dokładne przeznaczenie kredytu, termin rozpoczęcia działalności od chwili wykorzystania kredytu

    • formy zabezpieczenia

    • aktualne zadłużenie w innych bankach i instytucjach.

    Pisząc biznes plan warto zwrócić uwagę na cztery czynniki kształtujące strukturę przedsiębiorstwa: ludzi, szansę, środowisko i ryzyko.

    Ludzie
    Większość inwestorów w pierwszej kolejności przygląda się życiorysom ludzi planujących prowadzić biznes. Wynika to z przekonania, że ludzie mają podstawowy wpływ na osiągnięcie sukcesu - dobry pomysł nie gwarantuje powodzenia jeżeli nie stoją za nim kompetentni ludzie. Podstawowe pytania jakie zadają sobie potencjalni inwestorzy to: czy masz doświadczenie w prowadzeniu podobnych interesów, czy masz odpowiednią motywację, jak reagujesz na niepowodzenia, kogo znasz, czy masz szerokie kontakty z potencjalnymi dostawcami, odbiorcami, konkurencją, czy jesteś w stanie zatrudnić odpowiednich fachowców, czy masz wyrobioną opinię w świecie biznesu i czy jest ona dobra.

    Szansa
    Zastanawiając się nad szansą przedsiębiorstwa na sukces inwestor bierze pod uwagę dwa czynniki: czy sektor, do którego wchodzisz należy do szybko rozwijających się i czy działalność w nim pozwala na osiągnięcie satysfakcjonujących zysków w przewidywalnym okresie czasu. Przede wszystkim musisz dowieść, że znajdą się klienci na Twój produkt, wyliczyć koszty ich pozyskania i obsługi oraz utrzymania przy sobie. Zachowanie się konsumentów na rynku, w tym cena jaką skłonni będą zapłacić, są trudne do przewidzenia. Ty jednak musisz udowodnić inwestorowi, że jesteś w stanie przewidzieć jak się zachowają. Kolejną ważną dla inwestora kwestią są: koszty produkcji, cena finalna, formy płatności oraz skrupulatny opis struktury konkurencji i jej przewidywane zachowanie po Twoim wejściu na rynek.

    Środowisko
    Planując swoje wejście na rynek należy pamiętać o otoczeniu w jakim firma będzie funkcjonowała. Każdy biznes plan powinien zawierać stosunek firmy do otoczenia w sensie statycznym czyli jak jest w tej chwili jak i dynamicznym czyli jakie przewiduje się zmiany. Powinieneś również odpowiedzieć sobie na pytania: jak przedsiębiorstwo jest gotowe zareagować na ewentualne niekorzystne zmiany w otoczeniu i w jaki sposób firma sama może kształtować swoje otoczenie (np. poprzez lobbing).

    Ryzyko
    Wszystkie rozważania dotyczące biznes planu odnoszą się do przyszłości. Tak naprawdę nikt nie wie jak potoczą się losy nowego przedsięwzięcia. Ale Ty możesz wyliczyć wielkość ryzyka. W tym celu musisz rozważyć następujące kryteria: kiedy przedsiębiorstwo zacznie przynosić zysk i jaki może być jego poziom oraz pokazać w biznes planie, że masz świadomość nieprzewidywalnych komplikacji i że wiesz jak na nie pozytywnie zareagować. Często istnieje potrzeba dokonania zabezpieczeń finansowych jeszcze przed rozpoczęciem działalności.

    Biznes plan powinien dostarczać rzetelnych i kompleksowych informacji o ludziach i planowanych przez nich przedsięwzięciu, powinien zawierać kompleksową analizę warunków działania i związanego z nim ryzyka. Zarządzanie tym ryzykiem jest najlepszym sposobem na funkcjonowanie w zmiennym i nieprzewidywalnym otoczeniu.

    Źródła finansowania a strategia przedsiębiorstwa

    1.Strategia przedsiębiorstwa i zapotrzebowanie na środki finansowe

    Realizacja celów strategicznych danego przedsiębiorstwa wymaga pozyskania środków finansowych. Wielkość, forma i przeznaczenie tych środków zależna jest od fazy rozwoju przedsiębiorstwa i realizowanej strategii.
    Przed podjęciem decyzji inwestycyjnej, każde przedsiębiorstwo dokonuje możliwości wykorzystania źródeł wewnętrznych, czyli samofinansowania.

    Inne opcje będą tu miały podmioty realizujące strategie ekspansji, a inne podmioty przechodzące restrukturyzację o charakterze naprawczym.

    Przykładowo firmy przechodzące restrukturyzację naprawczą będą musiały w większym stopniu koncentrować się na wyróżnionych dalej wewnętrznych źródłach finansowania, gdyż mają ograniczony dostęp do takich źródeł finansowania jak kredyt bankowy, leasing czy nowa emisja akcji/udziałów z przeznaczeniem dla zewnętrznych inwestorów. Funkcjonowanie takiego podmiotu gospodarczego wiąże się bowiem z podwyższonym ryzykiem.
    Inna sytuacja jest wtedy, kiedy dane przedsiębiorstwo będzie realizować strategię ekspansji; np. poprzez przejęcia nowych podmiotów gospodarczych.

    Podejmując zatem decyzje o doborze źródeł finansowania i kształtowaniu struktury kapitału, zarząd przedsiębiorstwa musi brać pod uwagę szereg czynników tj.: dostępność kapitału i jego koszt, kwestie podatkowe, wspomniane ryzyko funkcjonowania przedsiębiorstwa i efektywność zainwestowanego kapitału.

    Poszukiwanie najtańszych i najbardziej efektywnych źródeł finansowania to obszar najważniejszych decyzji w przedsiębiorstwie.

    Dobór źródeł finansowania musi uwzględniać specyfikę poszczególnych transakcji.

    Generalnie, dostępne źródła finansowania działalności podmiotów gospodarczych możemy podzielić według różnych kryteriów. J.Ickiewicz wyróżnia trzy grupy: finansowanie własne, finansowanie przez uwalnianie kapitału rzeczowego przedsiębiorstwa oraz finansowanie obce. Przyjmując jako kryterium cel finansowania przedsiębiorstwa, możemy wyróżnić finansowanie związane z utworzeniem przedsiębiorstwa, przekształceniem jego formy prawnej, podwyższeniem kapitału lub likwidacją. Możemy też wyróżnić, zależnie od formy wnoszonego kapitału finansowanie ze środków pieniężnych i rzeczowych. Zależnie od skali ingerencji w zarządzanie operacyjne podmiotem i skalę sprawowanej kontroli właścicielskiej, możemy wyróżnić finansowanie aktywne i pasywne. Zależnie od okresu, możemy wyróżnić finansowanie krótkoterminowe i długoterminowe.

    Zależnie od ograniczeń prawnych, źródła finansowania można podzielić na związane z ograniczeniami i źródła wolne od ograniczeń (np. limity koncentracji kredytowej, przepisy o cienkiej kapitalizacji, wymogi ustawy o obligacjach i kodeksu spółek handlowych odnośnie trybu formalnego pozyskiwania źródeł finansowania).

    Źródła finansowania możemy też podzielić na bilansowe i pozabilansowe.

    Zależnie od konieczności ustanawiania prawnych zabezpieczeń, możemy wyróżnić źródła związane z ustanawianiem zabezpieczeń prawnych spłaty kredytu i źródła wolne od takiego obowiązku.

    Możliwość skorzystania z różnych źródeł finansowania jest zależna od fazy rozwoju danego podmiotu gospodarczego. Jest to związane z dostępnością różnych źródeł finansowania. Rozwój danej firmy zwiększa tutaj możliwości wyboru w tym zakresie.

    Najczęściej w praktyce stosowane są kombinacje różnych źródeł finansowania

    Wybór pomiędzy różnymi źródłami kapitału to także kwestia wyboru odpowiedniej instytucji do współpracy, która powinna charakteryzować się rzetelnością, nieuciążliwością procedur i profesjonalizmem.

    2. Pojęcie kapitału. Struktura kapitału

    Tak jak zaznaczono wcześniej, każde przedsiębiorstwo potrzebuje kapitału, aby zrealizować swe cele strategiczne. Wiąże się to z zagadnieniem finansowania składników majątku niezbędnych w prowadzeniu działalności gospodarczej. Generalnie, wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje kapitału w przedsiębiorstwie, który jest widoczny w jego bilansie:
    - kapitał własny (fundusze własne)
    - kapitał obcy, czyli dług przedsiębiorstwa.

    W spółce akcyjnej kapitał własny może być kapitałem zwykłem lub uprzywilejowanym. Kapitał własny tworzą kapitały podstawowe, zapasowe i rezerwowe oraz nie podzielony wynik finansowy z lat ubiegłych i z bieżącego roku obrotowego. Dodatni wynik finansowy (zysk) powiększa kapitał własny. Ujemny wynik finansowy pomniejsza kapitały własne przedsiębiorstwa.
    Istnieją różne formy długu przedsiębiorstwa: krótkoterminowy i długoterminowy, oprocentowany i nie oprocentowany, zabezpieczony i niezabezpieczony, bilansowy i pozabilansowy. Dług występuje najczęściej w formie zobowiązań kredytowych oraz zobowiązań z tytułu wyemitowanych papierów dłużnych i leasingu.

    Kapitał własny oraz zobowiązania długoterminowe nazywane są kapitałem stałym przedsiębiorstwa. W praktyce gospodarczej spotyka się mieszane instrumenty finansowe, zwane quasi kapitałem – są to tzw. instrumenty typu "mezzanine", najczęściej tzw. pożyczki podporządkowane.

    Autorzy brytyjscy i amerykańscy definiują strukturę kapitału jako strukturę papierów wartościowych wyemitowanych przez przedsiębiorstwa w podziale na papiery dłużne (bony, obligacje) oraz papiery właścicielskie (udziałowe), takie jak akcje zwykłe i uprzywilejowane.
    Taka definicja nie uwzględnia kredytu bankowego i pożyczek. Lepszą zatem definicją jest ujęcie struktury finansowania jako sumę długu obciążonego oprocentowaniem i kapitału własnego w przedsiębiorstwie. Kapitał ten powinien finansować aktywa netto, czyli aktywa trwałe obrotowe ujęte w aktywach bilansu, pomniejszone o zobowiązania bieżące nie obciążone oprocentowaniem (patrz pozycja 1 w przypisach na końcu artykułu). Wzajemne proporcje między długiem obciążonym oprocentowaniem a kapitałem własnym określają wskaźniki finansowe tzw. struktury kapitału. Najważniejsze z nich to wskaźnik dług/kapitał własny (wskaźnik dźwigni finansowej), zobowiązania ogółem/aktywa ogółem, dług obciążony oprocentowaniem/zainwestowany kapitał, zobowiązania długoterminowe/kapitał stały, aktywa ogółem/kapitał własny, zobowiązania ogółem/wartość rynkowa firmy. Ten ostatni wskaźnik jest istotny, gdy aktywa o dużej wartości, takie jak znak firmowy, nazwa, nie są w pełni ujmowane w bilansie.

    Z pojęciem struktury finansowania jest związane wykorzystywanie efektów dźwigni operacyjnej i finansowej. W myśl zasady dźwigni finansowej, dane przedsiębiorstwo korzystając z długu obciążonego oprocentowaniem odnosi korzyści i maksymalizuje wskaźnik ROE, o ile rentowność operacyjna mierzone relacją zysku operacyjnego do aktywów jest większa od kosztów oprocentowania.

    Warto przypomnieć w tym momencie pewną prawdę oczywistą, a mianowicie, że korzystanie z kapitału obcego wiąże się z ryzykiem finansowym. Ryzyko to ma swoje źródło właśnie w wyborze źródeł finansowania. Związane jest ono z zagrożeniem braku pokrycia stałych kosztów finansowych, do których zalicza się przede wszystkim odsetki od kredytów długookresowych i pożyczek. Ryzyko powoduje zmienność zysków dla akcjonariuszy danej firmy i możliwość bankructwa danego przedsiębiorstwa.

    W warunkach polskich, podstawowe znaczenie w finansowaniu bieżącej działalności ma samofinansowanie, czyli w praktyce zyski zatrzymane (patrz pozycja 2 w przypisach na końcu artykułu). Zarządzający wiedzą najlepiej o perspektywach danego przedsięwzięcia i danej firmy. Menedżerowie będą dążyć do maksymalizacji korzyści dla siebie i dla dotychczasowych akcjonariuszy. Niechętnie będą patrzeć na aktywnego inwestora, któremu trzeba będzie przyznać prawa korporacyjne i majątkowe w firmie. W Polsce w latach 2000-2001 udział środków własnych w strukturze źródeł finansowania wynosi 54,9 – 55,4% (patrz pozycja 3 w przypisach). W Polsce wśród źródeł zewnętrznych o obcym charakterze nadal dominuje kredyt bankowy, choć wzrasta rola leasingu, szczególnie w odniesieniu do małych i średnich przedsiębiorstw.

    W warunkach polskich, czynnikami kształtującymi strukturę kapitału są koszt kapitału i ryzyko działalności przedsiębiorstwa. S.Antkiewicz dodaje też takie czynniki jak: tempo wzrostu spółki, rodzaje aktywów, konserwatyzm kierownictwa przedsiębiorstwa, zyskowność przedsiębiorstwa, aspekty podatkowe, stabilność zysków, nietypowość produkcji, płynność finansowania, rezerwa dotyczące możliwości zaciągania długu, kontrola nad przedsiębiorstwem, rozmiary przedsiębiorstwa, wymóg funkcjonowania firmy w długim okresie. Istotna jest też faza rozwoju systemu finansowego w danym kraju.
    W praktyce gospodarczej stosowana jest kombinacja różnych źródeł finansowania.

    Kapitał własny

    Kapitał własny jest kapitałem powierzonym przedsiębiorcom przez jego właścicieli – np. akcjonariuszy lub udziałowców. Składają się na niego kapitał akcyjny lub zakładowy według wartości nominalnej wyemitowanych akcji lub udziałów oraz kapitał zgromadzony ze sprzedaży akcji powyżej ich wartości nominalnej, co stanowi tzw. kapitał zapasowy oraz zyski zatrzymane wypracowane w ostatnich latach
    i latach poprzednich (lub skumulowane straty) Zysk zatrzymany może powiększać kapitał zapasowy lub rezerwowy przedsiębiorstwa.

    Kapitał własny pełni w każdym przedsiębiorstwie cztery funkcje:
    - gwaranta spłaty zobowiązań wobec wierzycieli;
    - podstawy ekonomicznej i prawnej samodzielności właściciela firmy;
    - funduszu ryzyka;
    - podstawy wiarygodności kredytowej przedsiębiorstwa.

    Wspomniane funkcje kapitału własnego przedsiębiorstwa są bardzo akcentowane
    w przypadku spółek prawa handlowego. Stanowi o tym kodeks spółek handlowych. Wymieńmy tutaj przykładowo najważniejsze postanowienia, dotyczące spółek z o.o :

    Art. 14 Kodeksu Spółek Handlowych. Wkład do spółki


    1. Przedmiotem wkładu do spółki kapitałowej nie może być prawo niezbywalne lub świadczenie pracy i usług

    2. Wspólnik lub akcjonariusz, jeśli wniósł wkład niepieniężny mający wady, jest zobowiązany do wyrównania spółce kapitałowej różnicy między wartością przyjętą w umowie a wartością zbywczą wkładu

    3. Wierzytelność wspólnika albo akcjonariusza z tytułu pożyczki udzielonej spółce kapitałowej uważa się za jego wkład do spółki w przypadku ogłoszenia upadłości spółki w terminie 2 lat od dnia zawarcia umowy pożyczki.


    Przykładowo, dla spółek z o.o najważniejsze są następujące przepisy:

    Art. 154 Minimalny kapitał zakładowy
    (co najmniej 50 000 zł, a wartość nominalna udziału nie może być niższa niż 500 zł). Udziały nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej. Jeżeli udział jest obejmowany po cenie wyższej od wartości nominalnej, nadwyżkę przelewa się na kapitał zapasowy.
    Art. 158 Przepisy dotyczące aportu (precyzyjne określenie przedmiotu wkładu w umowie spółki oraz liczby i wartości nominalnej udziałów objętych za aport).

    Art. 175 Odpowiedzialność za aporty (odpowiadają solidarnie wspólnik
    i członkowie zarządu, którzy spółkę z wadliwym aportem zgłosili do rejestru).

    Art. 189 Zakaz zwrotu wkładów (w czasie trwania spółki nie wolno zwracać wspólnikom wniesionych wkładów tak w całości jak i w części, chyba, że przepisy niniejszego działu stanowią inaczej).

    Art. 190 Zakaz pobierania odsetek

    Art. 198 Zwrot bezprawnej wypłaty (wspólnik, który wbrew przepisom prawa otrzymał wypłatę, obowiązany jest do jej zwrotu. Jeżeli zwrotu wypłaty nie można uzyskać od odbiorcy, jak również od osób odpowiedzialnych za wypłatę, za ubytek w majątku spółki, który jest wymagany do pełnego pokrycia kapitału zakładowego, odpowiadają wspólnicy w stosunku do swoich udziałów. Kwoty, których nie można ściągnąć od poszczególnych wspólników, rozdziela się między pozostałych wspólników w stosunku do udziałów).

    W spółce akcyjnej przejawem troski o gwarancyjną funkcję kapitału jest podejście do akcji obejmowanych za wkłady niepieniężne. Akcje obejmowane za wkłady niepieniężne powinny być pokryte w całości przed upływem roku od daty zarejestrowania podwyższenia kapitału (art. 309 par.3 w zw. z art.431 par. 7 k.s.h). Istnieje też roczne ograniczenie w zbywalności akcji aportowych (art. 336 par 1 k.s.h).

    Zagadnienie odpowiedniej wielkości kapitału własnego istotne jest w przypadku korzystania z obcych źródeł finansowania. Banki analizują tutaj wskaźniki struktury kapitałowej w ramach systemów oceny zdolności kredytowej. Należy pamiętać, że ekspozycje kredytowe względem dłużników, których sytuacja ekonomiczno-finansowa ulega znacznemu pogorszeniu, a zwłaszcza gdy ponoszone straty naruszają fundusz założycielski, kapitał zakładowy lub fundusz udziałowy w większości wypadków wiąże się tworzeniem rezerw celowych obniżających wyniki finansowe banku. Jedyny wyjątek w tym zakresie stanowi sytuacja realizacji projektu inwestycyjnego pod warunkiem że ponoszone straty nie przekraczają poziomu założonego w projekcie, na podstawie którego oceniana była zdolność kredytowa dłużnika; ograniczenie poziomu ponoszonej straty do wysokości założonej w projekcie, na podstawie którego oceniana była zdolność kredytowa dłużnika, dotyczy zarówno projektu inwestycyjnego, jak i przedsięwzięcia finansowego.

    Korzystanie z kapitału własnego wiąże się z kwestiami kontroli i władzy
    w przedsiębiorstwie.
    Generalnie, udziały i akcje wiążą się z kwestiami praw korporacyjnych i majątkowych. Do praw korporacyjnych możemy zaliczyć prawa do uczestnictwa w spółce, prawo do współdecydowania, prawo do wytaczania powództwa, prawo do informacji, bierne i czynne prawo wyborcze. Prawami majątkowymi są z kolei prawo do dywidendy, czyli do podziału zysku, prawo poboru akcji lub udziałów nowej emisji. Prawa majątkowe to też prawa do przychodów z tytułu umorzenia udziałów lub akcji (może to być substytut wypłat dywidend oraz sposób na obronę przed niepożądanym przejęciem), prawa do dywidendy, a także liczby głosów przypadających na 1 akcje lub udział. Uprzywilejowanie może też dotyczyć podziału majątku w przypadku likwidacji spółki.

    Akcje lub udziały mogą być uprzywilejowane co do głosu i co do prawa do dywidendy. W przypadku spółek akcyjnych uprzywilejowanie co do głosu nie dotyczy spółek publicznych. Podstawowy zatem problem związany z korzystaniem z kapitału obcego to przyznanie uprawnień korporacyjnych i majątkowych.

    Emisja nowych udziałów lub akcji jest podstawowym sposobem pozyskania nowych środków finansowych. Taka emisja może być skierowana albo do nowych albo istniejących udziałowców i akcjonariuszy. W przypadku skierowania emisji do nowych udziałowców lub akcjonariuszy, bardzo często kwestia nowej emisji wiąże się z pozyskaniem inwestora strategicznego. Motywy nowej emisji są następujące :
    - funkcja rozwojowa;
    - pozyskanie know-how, kontaktów za pośrednictwem inwestora strategicznego;
    - funkcja restrukturyzacyjna.

    Nowa emisja udziałów lub akcji może być skierowana do inwestorów branżowych albo do inwestorów finansowych. Zaletą współpracy z tymi ostatnimi jest brak na pewnym stadium rozwoju przedsiębiorstwa ingerencji w bieżące zarządzanie firmą. Dla dotychczasowych udziałowców/akcjonariuszy wejście nowego inwestora oznacza podzielenie się władzą. W spółce akcyjnej może wiązać się z rezygnacją przez dotychczasowych akcjonariuszy z tzw. prawa poboru. Szczególnym przykładem takiego działania jest tzw. subskrypcja prywatna, dopuszczalna na podstawie art. 431 par. 1 k.s.h.

    Proces pozyskiwania kapitału, zapoczątkowany stosownymi uchwałami Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy lub Zgromadzenia Wspólników kończy się w momencie rejestracji nowej emisji w sądzie rejestrowym.